Doanh nghiệp gia đình: Cách điều hành để tránh tình trạng sau khi li hôn, chồng mất hết công ty vào tay vợ

Các doanh nghiệp gia đình là một trụ cột quan trọng đối với nền kinh tế Đông Nam Á. Theo một báo cáo của Credit Suisse vào năm 2011, hơn 60% số doanh nghiệp ở khu vực đều do các gia đình điều hành. Môi trường làm việc ở các doanh nghiệp gia đình có rất nhiều điểm tốt nhưng sự đan xen giữa yếu tố cá nhân và tính chuyên nghiệp có thể khiến các công ty này mắc phải sai lầm.

Đối với các công ty thuộc sở hữu gia đình ở Đông Nam Á, nguyên nhân căng thẳng hàng đầu là do những người họ hàng làm việc kém hiệu quả, tiếp đến là nhiều bất đồng giữa các thành viên trong gia đình. Đây là kết quả của một cuộc điều tra do The Economist Intelligence Unit thực hiện. Tuy nhiên, vẫn luôn có cách vừa giúp hoạt động kinh doanh đạt hiệu quả lại vừa khiến mối quan hệ giữa các thành viên trong gia đình luôn êm ấm.

 Nhà tài phiệt Hồng Kông Li Ka-shing và con trai ông - Victor Li Tzar-kuoi
Nhà tài phiệt Hồng Kông Li Ka-shing lắng nghe con trai ông, Victor Li Tzar-kuoi trong một cuộc họp báo ở Hồng Kông vào ngày 9/1/2015. Ảnh: PHILIPPE LOPEZ / AFP

Chủ động quản lý các hoạt động trong gia đình

Đầu tiên, bạn cần đặt ra các ranh giới. Theo một nguyên tắc chung, các vấn đề gia đình phải được giữ trong phạm vi gia đình. Trái lại, cuộc thảo luận về những rắc rối mà doanh nghiệp gặp phải nên hạn chế đến mức thấp nhất khi ở nhà.

Chuyên gia tư vấn doanh nghiệp gia đình George Isaac cho rằng, “các hoạt động trong gia đình cần đến một phương thức quản lý hiệu quả và đây là yếu tố quan trọng tạo nên thành công cho các doanh nghiệp gia đình gồm nhiều thế hệ”. Biện pháp để thực hiện việc này là thiết lập quá trình xử lý mâu thuẫn ở cả trong và ngoài văn phòng làm việc.

Bạn cũng cần cố gắng không đưa vấn đề kinh doanh vào cuộc sống cá nhân. Says Ryan Camarillo và vợ đang điều hành một cửa hàng bán đồ trang sức trực tuyến có tên gọi là Soulgasm. Anh chia sẻ rằng, “mối quan hệ tình cảm giữa vợ chồng tôi rất dễ bị ảnh hưởng từ công việc kinh doanh và đôi khi chúng tôi không thể tách bạch giữa hai vấn đề này. Để không xảy ra tình trạng trên, các thành viên trong gia đình nên có các cuộc trao đổi cởi mở với nhau”.

Luôn có một bên thứ ba làm cố vấn

Lời khuyên từ bên ngoài có thể giúp doanh nghiệp gia đình tránh khỏi các quyết định chủ quan và bù đắp cho những thiếu sót trong chuyên môn.

Issac khuyến nghị rằng, “nên đưa một thành viên độc lập, không phải là thành viên trong gia đình vào hội đồng quản trị hoặc tuyển thêm các trợ lý để đưa ra đánh giá khách quan và tăng thêm sự chuyên nghiệp cho các buổi họp của hội đồng quản trị”.

Đối xử với tất cả nhân viên công bằng như nhau

Cái khó nhất đối với một người điều hành, quản lý công ty gia đình đó là sự công bằng trong cách đối xử với nhân viên. Bạn rất dễ mắc phải lỗi thiên vị với những nhân viên và cũng là thành viên trong gia đình. Nếu tình trạng thiên vị diễn ra trong một thời gian dài, những nhân viên còn lại sẽ coi thường bạn và tất nhiên họ cũng sẽ không thích làm việc cho bạn nữa.

Vì vậy, để tránh mắc phải lỗi này, bạn nên đưa ra những chính sách, quy định rõ ràng bằng văn bản về cách ứng xửa đối với nhân viên và quá trình tuyển dụng nhân viên. Ghi rõ chức năng, quyền hạn và mô tả chi tiết của từng công việc để nhân viên trong công ty đều cảm thấy họ được đối xử công bằng.

Doanh nghiệp gia đình nên khuyến khích các thành viên ra ngoài làm việc để học hỏi kinh nghiệm

Ngay cả Ayalas (Philippines) cũng ra ngoài làm việc để học tập phong cách làm việc chuyên nghiệp trước khi gia nhập tập đoàn của gia đình mình. Jaime Augusto Zobel de Ayala từng công tác tại Bộ Thương Mại và Công nghiệp và một ngân hàng thương mại ở London. Trong khi đó, người anh trai Fernando của ông cũng đã từng làm việc tại công ty Shell ở Brazil.

Theo Family Legacy Asia, một công ty tư vấn quản trị gia đình, kinh nghiệm làm việc sẽ trao cho các thành viên gia đình cơ hội để trưởng thành và trở nên khác biệt trong kinh doanh. Họ sẽ có được một tầm nhìn rộng hơn chứ không chỉ bó hẹp trong văn hoá làm việc của bản thân họ.

Do vậy, một khi họ gia nhập công ty gia đình, “họ sẽ là các đối tác kinh doanh tốt hơn nhiều so với các anh chị em của họ và điều này cũng giúp doanh nghiệp của họ tránh được các xung đột gia đình”.

Giải quyết nhu cầu cá nhân và mục tiêu của từng thành viên

Issac chỉ ra rằng, các gia đình không nên bỏ qua chi tiết này: mỗi thành viên đều có các mục tiêu, nhu cầu và ưu tiên của riêng họ. Hầu hết những vấn đề này sẽ nảy sinh theo thời gian. Ông cho rằng, “Cách tốt nhất là đối xử với các người chủ gia đình như là các nhà đầu tư cá nhân… Hiểu và giải quyết các nhu cầu của từng người, cả trên phương diện kinh doanh và cuộc sống cá nhân.”

Ông nói thêm rằng, “Hãy nhớ rằng, các rắc rối nhỏ trong gia đình có thể trở thành vấn đề lớn nếu những vấn đề và mục tiêu nhỏ nhặt đó không được giải quyết”.

Nếu nhân viên muốn ra đi, hãy chấp nhận

Chuyện nhân viên ra đi ngày càng trở nên quá phổ biến ở các công ty. Với tư cách là người đứng đầu doanh nghiệp gia đình, bạn nên chuẩn bị trước tinh thần cho mọi sự từ chức của nhân viên và tôn trọng quyết định của họ. Nếu bạn càng cố gắng “níu kéo” họ thì bạn sẽ càng làm mối quan hệ thân thiết giữa bạn và người đó trở nên tồi tệ hơn và không mang lại hiệu quả.

Cách tốt nhất để “giữ chân” nhân viên là bạn nên tạo một môi trường làm việc lành mạnh và có tính cạnh tranh cao. Cho dù nhân viên của bạn có phải là người thân của bạn hay không thì bạn cũng nên tạo cơ hội thăng tiến cho họ. Nếu nhân viên (người thân) của bạn có khả năng làm việc tốt, hãy cân nhắc và tạo điều kiện cho anh/cô ta lên làm quản lý. Ngoài ra, hãy thể hiện sự đánh giá cao của bạn về những ý kiến, quan điểm hay của nhân viên.

Không lạm dụng chức quyền

Vai trò của các thành viên trong công ty hoàn toàn khác so với vai trò của các thành viên trong gia đình. Trong công việc, bạn không nên đối xử với con trai của mình như là cha đối với con mà hãy đối xử như một người chủ công ty đối với nhân viên. Bạn cần phải tôn trọng những ý kiến của con trai mình, chứ không nên áp đặt, ép buộc. Nếu bạn lẫn lộn giữa cách đối xử ở gia đình và công ty thì mối quan hệ gia đình của bạn sẽ bị rối tung lên.

Để ngăn chặn tình trạng lạm dụng quyền lực trong công việc và để mối quan hệ gia đình luôn bền lâu, bạn cần phải khách quan khi đối xử với những nhân viên và cũng là người thân của bạn. Khi phê bình người thân, bạn chỉ nên gói gọn lời phê bình trong khuôn khổ công việc chứ không chế trách về những vấn đề riêng tư.