Đổi mới sáng tạo tại doanh nghiệp: Hình thức và mô hình
Thế giới VUCA biến đổi không ngừng, mọi mô hình và kịch bản kinh doanh đều có thể bị đảo chiều trong thời gian ngắn. Nếu doanh nghiệp chưa bắt kịp theo xu hướng mới mà chỉ dùng những phương pháp hiệu quả trong quá khứ nhưng đã dần mất tác dụng trong hiện tại và tương lai, sẽ rất dễ bị làn sóng VUCA cuốn trôi ngay lập tức. Đổi mới sáng tạo là nguồn dinh dưỡng cần thiết để doanh nghiệp nuôi dưỡng bộ rễ chủ chốt và thu hút cơ hội cạnh tranh. Lãnh đạo 4.0 là người gieo trồng “mầm sáng tạo” trên đất “đổi mới” – nơi ý tưởng được thử sai và lớn lên.
Đổi mới sáng tạo (Innovation) trong doanh nghiệp là gì?
Đổi mới sáng tạo (Innovation) là gì?
Cụm từ “đổi mới sáng tạo” không còn quá xa lạ đối với chủ doanh nghiệp trong thời kỳ 4.0. Ai ai cũng nhắc về nó nhưng không ít người đang hiểu sai bản chất khi cho rằng đổi mới đồng nghĩa với việc áp dụng thật nhiều công cụ AI hay công nghệ mới vào quy trình vận hành. Trên thực tế, công nghệ chỉ là công cụ hỗ trợ, còn con người mới chính là trung tâm và động lực cốt lõi của mọi hoạt động đổi mới.
Hiểu đúng về “Đổi mới sáng tạo” (Innovation) là quá trình hành động biến các ý tưởng thành giải pháp tạo ra những giá trị mới trong kinh doanh và cạnh tranh.
Sáng tạo và đổi mới không thể nhìn nhận ngay trong thời gian ngắn. Nó là quá trình thử nghiệm – sai lầm – đánh giá – điều chỉnh – và tiếp tục thử nghiệm cho đến khi tạo ra kết quả thực sự.
Không giống như dây chuyền sản xuất rập theo khuôn mẫu, đổi mới – sáng tạo không có một công thức chung mà nó đòi hỏi nhà lãnh đạo cần sự “tư duy chiến lược” và ứng biến linh hoạt giữa vô vàn điều bất định trên thương trường.
Đó có thể là việc cải tiến sản phẩm, tối ưu quy trình, thay đổi mô hình kinh doanh hay làm mới cách tiếp cận khách hàng. Mỗi sự thay đổi đều giúp doanh nghiệp thích nghi tốt hơn với môi trường, mở rộng tán lá và bám rễ sâu hơn vào thị trường.
Đổi mới sáng tạo tại sao cần thiết trong doanh nghiệp?
Ý nghĩa của đổi mới sáng tạo trong doanh nghiệp
Để trả lời cho câu hỏi này một cách dễ hiểu, hãy ví doanh nghiệp là một cái cây, người lãnh đạo là người trồng và chăm cây.
Nếu suốt 1 năm, 2 năm, 3 năm, thậm chí 10 năm, người trồng không bón phân, không cắt tỉa và không tạo điều kiện để cây thích nghi với thời tiết, cái cây ấy sẽ chỉ đứng yên, còi cọc và rất dễ gãy đổ trước những cơn gió bão. Điều này cũng giống như doanh nghiệp giữ phương pháp cũ đã từng đúng, dậm chân tại chỗ và sớm muộn cũng bị thị trường đào thải.
Ngược lại, ngay cả khi người trồng dành nhiều tâm sức chăm bón nhưng lại liên tục cắt bỏ những ngọn chồi non, thì cái cây vẫn chỉ giữ lại những chiếc lá già cỗi. Lớp non không có cơ hội phát triển, sức sống dần suy yếu và cuối cùng cũng rơi rụng. Trong doanh nghiệp, việc thiếu không gian cho đổi mới sáng tạo, kìm hãm ý tưởng mới hay ngại thay đổi sẽ khiến tổ chức trở nên trì trệ, mất dần động lực tăng trưởng và khả năng bứt phá trong tương lai.
Chính vì vậy, sáng tạo và đổi mới chính là nguồn dinh dưỡng giúp “cây doanh nghiệp” vừa cứng bộ rễ, vừa nảy lộc non. Cụ thể:
- Doanh nghiệp tạo lợi thế cạnh tranh thông qua sản phẩm, dịch vụ khác biệt;
- Đáp ứng tốt hơn nhu cầu khách hàng để thu hút và giữ chân họ;
- Thúc đẩy tăng trưởng doanh thu, lợi nhuận nhờ mở rộng thị trường và tối ưu chi phí;
- Nâng cao uy tín thương hiệu, gia tăng niềm tin với khách hàng, đối tác và nhân sự;
- Xây dựng môi trường làm việc năng động, khuyến khích học hỏi, thích nghi và phát triển bền vững.
Các hình thức đổi mới sáng tạo hiệu quả
Các hình thức có thể sử dụng trong doanh nghiệp
Đổi mới sản phẩm/dịch vụ
Phát triển sản phẩm, dịch vụ hoàn toàn mới hoặc nâng cấp vượt trội những giải pháp hiện có nhằm gia tăng giá trị cho khách hàng. Bởi lẽ nhu cầu của con người luôn mong muốn cao hơn.
- Nếu doanh nghiệp không sẵn sàng thay đổi, kết cục có thể dễ dàng nhìn thấy trước. Giống như Nokia từng đánh mất vị thế vì chậm thích ứng và không kịp đổi mới dòng điện thoại của mình.
- Ngược lại, Apple là minh chứng cho sức mạnh của đổi mới khi liên tục cải tiến iPhone về thiết kế, công nghệ và hệ sinh thái. Từ đó tạo ra sự khác biệt rõ rệt và duy trì lợi thế cạnh tranh bền vững trên thị trường.
Đổi mới quy trình
Tối ưu và cải tiến các hoạt động sản xuất, vận hành hay quản trị để nâng cao hiệu suất và giảm chi phí. Ví dụ: tối ưu hóa chuỗi cung ứng.
- Ví dụ: Toyota với mô hình Lean Manufacturing (sản xuất tinh gọn) đã tối ưu quy trình sản xuất, giảm lãng phí và nâng cao chất lượng sản phẩm.
Đổi mới mô hình kinh doanh
Thay đổi cách doanh nghiệp tạo ra, phân phối và khai thác giá trị để phù hợp hơn với thị trường. Ví dụ: Shopee với mô hình thương mại điện tử.
- Ví dụ: Netflix chuyển từ mô hình cho thuê DVD sang nền tảng xem phim trực tuyến theo hình thức thuê bao.
Đổi mới tiếp thị
Ứng dụng các phương pháp và kênh marketing mới nhằm tiếp cận đúng khách hàng, tăng hiệu quả truyền thông và chuyển đổi.
- Ví dụ: Coca-Cola với chiến dịch cá nhân hóa “Share a Coke” – “Trao Coca-Cola, kết nối bạn bè” đã tạo hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ và gia tăng mức độ gắn kết với người tiêu dùng.
7 Yếu tố để đổi mới sáng tạo DOANH NGHIỆP thành công
Những yếu tố để sáng tạo và đổi mới thành công
Tư duy chiến lược đổi mới
Đổi mới không xuất phát từ việc chạy theo xu hướng hay làm theo những gì số đông đang thực hiện. Đổi mới thực sự bắt nguồn từ nhận thức và tư duy chiến lược của nhà lãnh đạo, dựa trên bối cảnh thị trường, năng lực nội tại và mục tiêu dài hạn của doanh nghiệp. Khi có tư duy đúng, đổi mới sẽ trở thành lợi thế cạnh tranh bền vững để tạo ra sự sáng tạo thay vì một phong trào ngắn hạn.
Có một sự thật rằng: “Sẽ không ai thấy phải thay đổi nếu không nhận ra sự khẩn cấp về thời hạn và nỗ lực để đạt mục tiêu”.
Việc xác định rõ ràng điểm khởi đầu và con đường đi tới mục tiêu kỳ vọng thường được thông qua câu hỏi:
- Tại sao chúng ta phải đổi mới?
- Chúng ta cần đổi mới những gì và bằng cách nào?
- Toàn thể chúng ta cần đổi mới nhưng lực lượng nào cần cấp bách ngay và lộ trình như thế nào?
Để phân tích được những khía cạnh nền tảng này, hãy dựa vào mô hình SWOT – đủ 4 yếu tố điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức.
Quản lý và phân bổ nguồn lực hợp lý
Sáng tạo và đổi mới là một hành trình dài hạn, đòi hỏi sự chung sức của cả tập thể chứ không phải nỗ lực của riêng một cá nhân. Nhà lãnh đạo cần đóng vai trò đầu tàu trong việc nhìn nhận, phân bổ và đánh giá nguồn lực một cách phù hợp. Việc giao đúng người – đúng việc, dựa trên năng lực và thế mạnh thay vì cảm tính, sẽ quyết định hiệu quả của quá trình đổi mới.
Quan trọng hơn, toàn bộ đội ngũ cần có sự tập trung và thống nhất trong việc hiểu rõ tinh thần cũng như mục tiêu chung để đổi mới được triển khai đồng bộ và bền vững.
Để làm việc theo các nguyên tắc quản lý đổi mới hiệu quả nhất, có một số điều tiên quyết như sau:
- Quản lý triển khai chiến lược hiệu quả.
- KPI được liên kết với sự đổi mới cho các nhà quản lý từ cấp trung.
- Có đủ ngân sách và nguồn lực.
- Liên kết các chức năng liên phòng ban.
- Thay đổi văn hóa khuyến khích và hỗ trợ sự đổi mới.
- Sẵn sàng thử nghiệm và học hỏi, chấp nhận rủi ro.
Đảm bảo minh bạch và cung cấp đầy đủ thông tin
Nếu các bộ phận đều cùng làm trong doanh nghiệp sẽ dễ dàng trao đổi và tiếp nhận thông tin giữa các nhân viên trong phòng ban. Tuy nhiên, nếu doanh nghiệp có nhiều chi nhánh làm việc cục bộ với nhiều chi nhánh, sẽ khó nắm bắt được tổng quan nếu thông tin không được đồng nhất và thông suốt.
Minh bạch trong thông tin giúp toàn bộ đội ngũ hiểu rõ định hướng, mục tiêu và vai trò của mình trong quá trình đổi mới – sáng tạo. Khi thông tin được chia sẻ đầy đủ và rõ ràng, sự phối hợp giữa các bộ phận sẽ hiệu quả hơn, giảm rủi ro hiểu sai và tăng tính chủ động trong triển khai.
Áp dụng quy trình phát triển
Đổi mới cần được triển khai theo một quy trình rõ ràng, từ hình thành ý tưởng, thử nghiệm, đánh giá đến hoàn thiện. Quy trình giúp doanh nghiệp kiểm soát tiến độ, tối ưu nguồn lực và hạn chế rủi ro khi đưa các ý tưởng mới vào thực tế.
Mở rộng và thúc đẩy
Những sáng kiến đã chứng minh được hiệu quả cần được mở rộng quy mô và lan tỏa trong toàn tổ chức. Việc thúc đẩy kịp thời sẽ giúp doanh nghiệp tận dụng tối đa giá trị của đổi mới và tạo động lực cho đội ngũ tiếp tục sáng tạo.
Thể chế hóa ý tưởng thành công
Các ý tưởng đổi mới khi mang lại kết quả tích cực cần được chuẩn hóa thành quy trình, chính sách hoặc mô hình vận hành cụ thể. Điều này giúp doanh nghiệp duy trì và nhân rộng thành công, thay vì phụ thuộc vào cá nhân hay các nỗ lực đơn lẻ.
Giám sát và điều chỉnh
Đổi mới – sáng tạo không phải là quá trình cố định. Doanh nghiệp cần liên tục theo dõi, đo lường hiệu quả và sẵn sàng điều chỉnh khi bối cảnh thị trường hoặc mục tiêu thay đổi, nhằm đảm bảo đổi mới luôn đi đúng hướng và tạo ra giá trị bền vững.
Tạm kết
Đổi mới sáng tạo là yếu tố then chốt giúp doanh nghiệp thích ứng, bứt phá và phát triển bền vững trong môi trường cạnh tranh không ngừng thay đổi. Đổi mới không chỉ đến từ tư duy lãnh đạo mà còn cần sự đồng lòng của cả tập thể. Khi tinh thần teamwork được thúc đẩy, các ý tưởng được chia sẻ, phối hợp và triển khai hiệu quả hơn, tạo ra giá trị thực tiễn cho doanh nghiệp. Doanh nghiệp xây dựng được văn hóa đổi mới sáng tạo và làm việc nhóm mạnh mẽ sẽ luôn giữ được lợi thế và sẵn sàng cho tương lai.
